اکثر معجزات پیامبران در قلمرو برداشتهای حسی و منحصر به زمان آنان بوده است و فقط کسانی که در آن دوره می­زیسته­اند آنها را مشاهده می­کردند. ولی اعجاز قرآن ابدی و تا روز رستاخیز پایدار و باقی می­ماند. معجزة قرآن در عظمت معنی و رازهای نهفته و مکنون در آن و کاربرد علم آن در ماوراء حواس محدود و جهات طبیعی قابل برخورد و دریافت می­باشد. گویائی و کشف این الهام الهی به یک دورة محدود تعلق ندارد و پرتو تابش نور آن تا به ابد، خود حجّتی بر حقانیت این پیام الهی است. [1]

کلمات و آیات قرآن، تجلّی و بیّنه­ای از واقعیتی بسیط و لایتناهی است. قرآن به مثابه کهکشانی است که در بطن آن مراتب متعدده نهفته است. به عمق علم قرآن مگر به لطف پروردگاری نمی­توان رسوخ نمود. اگر قرآن و کلمات آن را تنها به صرف معنای ظاهری آن و بدون نفوذ به عمق معنویت خود مطالعه کنیم صرفا با معانی قرآن در سطوح برخورد نموده و رازهای نهفته قرآن بر ما مخفی می­ماند. تنها از طریق دریافت باطنی است که شخص به کشف واقعیت ابدی و لایتناهی قرآن نائل می­گردد.

جلال الدین رومی متخلص به مولوی، در ارتباط با تفاوت درجات ادراک و دریافت حقیقت قرآن چنین می گوید: بعضی از افراد در این راه بمانند نوزادان شیرخوار معنای لغوی قرآن را ادراک نموده و از آن بهره­مند می­شوند. اما آنانکه سالها در طریق شناخت آن سلوک نموده­اند معنای عمیق آن را دریافت می­کنند و آنها را لذتی دیگر است.  

شاگرد مکتب قرآن می بایست معانی قرآن را ظاهرا و باطنا ادراک و دریافت نموده و تعالیم آن را در یک یگانگی تام کشف نماید.

مولوی در مثنوی معنوی در مورد رازهای نهفتة قرآن و بطون آن چنین می گوید:

حرف قرآن را مدان که ظاهر است       زیر ظاهر باطنی هم قاهر است
زیر آن باطن یکی بطن دگر       خیره گردد اندر او فکر و نظر
بطن چارم از نُبی خود کس ندید       جز خدای بی نظیر و بی ندید
همچنین تا هفت بطن ای بوالکرم       می­شمر تو زین حدیث معتصم
تو ز قرآن ای پسر ظاهر مبین      دیو، آدم را نبیند غیر طین
ظاهر قرآن چو شخص آدمی است       که نقوشش ظاهر و جانش خفی است
 
 
 
 
 
 

_____________________________

1. Kenneth Cragg and R. Marston Speight, Islam from Within: anthology of a Religion, Wadsworth Publishing Company, 1980, p.18